31 października 2025 r. w Mościskach, na zachodniej Ukrainie, odbył się finał tegorocznej edycji akcji „Pamięć Pogranicza”. Inicjatywa połączyła społeczników, młodzież i wolontariuszy z Polski i Ukrainy we wspólnych działaniach na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i historycznego regionu.
W ramach inicjatywy, prowadzonej przez Stowarzyszenie Folkowisko i Stowarzyszenie Czajnia, uporządkowano 86 cmentarzy po obu stronach granicy (m.in. Oleszycach, Łówczy, Woli Wielkie i Nowym Bruśnie), angażując 32 organizacje i setki wolontariuszy. Finałowe działania miały miejsce na wielowyznaniowej nekropolii w Mościskach, gdzie spoczywają dawni mieszkańcy regionu – Polacy i Ukraińcy.
W porządkowaniu grobów uczestniczyło około 30 wolontariuszy, w tym uczniowie miejscowych szkół, przedstawiciele Fundacji Folkowisko i Fundacji ORzesz oraz mieszkańcy Mościsk. Zapalono znicze, odmówiono modlitwę i wspólnie uczczono pamięć zmarłych.
Gościem specjalnym wydarzenia był Przewodniczący Rady ds. Współpracy z Ukrainą, szef sejmowej Komisji Spraw Zagranicznych Paweł Kowal, który razem z wolontariuszami wziął udział w pracach porządkowych.
– „To bardzo łączy, bo praca łączy, bo wspomnienia łączą, bo tradycja łączy, bo pamięć łączy. (…) W takich sytuacjach nie ma sporów o historię – jest po prostu ludzkie działanie i fizyczna praca, która bardzo pomaga.” – podkreślił parlamentarzysta.
Szczególną częścią wydarzenia była chwila zadumy przy braterskiej mogile żołnierzy Wojska Polskiego poległych we wrześniu 1939 roku. Już wkrótce dołączą do nich ich towarzysze z Brygady generała Stanisława Maczka, tworząc wspólny panteon bohaterów – symbol szacunku i przyjaźni między narodami.
– „To nie była tylko akcja sprzątania, ale gest pamięci i pojednania. Pokazaliśmy, że historia może łączyć, a nie dzielić.” – powiedział Marcin Piotrowski, prezes Stowarzyszenia Folkowisko.
Organizatorzy podziękowali Narodowemu Instytutowi Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, władzom Mościsk oraz młodzieży, która aktywnie uczestniczyła w pracach.
Program „Pamięć Pogranicza”, realizowany dzięki wsparciu NIW-CRSO, ma na celu nie tylko porządkowanie zapomnianych nekropolii, ale też budowanie wspólnej pamięci i edukację młodych pokoleń. Efektem projektu będzie również internetowa baza cmentarzy pogranicza, publikacje edukacyjne oraz film dokumentalny podsumowujący całoroczne działania.
Galeria zdjęć, fot. mat. pras.
