Wolność, lęk i sens, czyli cztery filary psychoterapii egzystencjalnej, które zmieniają perspektywę

Żyjemy w świecie, który nieustannie wymaga od nas skuteczności, optymizmu i szybkiego rozwiązywania problemów. Co jednak dzieje się, gdy trudności, z którymi się mierzymy, nie wynikają z konkretnego konfliktu w pracy czy chwilowego stresu, ale dotykają czegoś znacznie głębszego? Chwile, w których zadajemy sobie pytanie o sens własnego istnienia, zmagamy się z lękiem przed przemijaniem lub czujemy dojmującą samotność, nie są oznaką choroby. Z perspektywy psychologii humanistyczno-egzystencjalnej to naturalne, choć bolesne, przejawy ludzkiej kondycji. Terapia egzystencjalna zakłada specyficzne podejście. Zamiast skupiać się wyłącznie na usuwaniu objawów, zaprasza do głębokiej refleksji nad sposobem, w jaki przeżywamy swoje życie.

Czym jest terapia egzystencjalna?

Terapia egzystencjalna to nurt oparty na filozofii egzystencjalnej. Według jej założeń, człowiek jest istotą wolną i w pełni odpowiedzialną za swoje wybory oraz miejsce w świecie. W przeciwieństwie do nurtów, które szukają przyczyn problemów w przeszłości lub zakłóceniach biochemicznych, podejście egzystencjalne koncentruje się na teraźniejszości i przyszłości.

Współczesna praktyka psychologiczna czerpie z dorobku myślicieli takich jak Viktor Frankl, Irvin Yalom czy Rollo May. Zakłada ona, że u podłoża większości naszych lęków nie leżą mechanizmy obronne czy błędy poznawcze, ale bezpośrednie zderzenie się z tzw. ostatecznymi troskami ludzkiej egzystencji. Na czym więc polega zadanie terapeuty? To może być zaskakujące, ale na pewno nie na naprawie danej osoby. Cel terapii egzystencjalnej jest prosty – towarzyszyć pacjentowi w badaniu jego wewnętrznego świata i zachęta do odważnego mierzenia się z rzeczywistością.

Główne filary doświadczenia egzystencjalnego

Według wybitnego psychiatry Irvina Yaloma, ludzkie cierpienie psychiczne bardzo często wyrasta z konfliktów wokół czterech fundamentalnych tematów:

• – Śmierć i przemijanie – świadomość, że nasze życie jest ograniczone czasowo. Lęk przed niebytem potrafi paraliżować, ale zrozumienie własnej śmiertelności może również stać się najsilniejszym motywatorem do autentycznego życia.
• – Wolność i odpowiedzialność – w ujęciu egzystencjalnym brak narzuconych odgórnie struktur oznacza, że to my sami jesteśmy kowalami swojego losu. Ta absolutna wolność rodzi jednak lęk przed podjęciem złej decyzji i ciężarem odpowiedzialności za ewentualne skutki.
• – Egzystencjalna izolacja – głębokie poczucie, że choć wchodzimy w bliskie relacje, to na świat przychodzimy sami i sami z niego odchodzimy. Nikt nie może w pełni przeżyć życia za nas ani w stu procentach poczuć tego, co my.
• – Brak oczywistego sensu – człowiek ma naturalną potrzebę posiadania celu, jednak wszechświat nie oferuje nam gotowego scenariusza. Sens nie jest czymś, co się znajduje, ale czymś, co trzeba samodzielnie wykreować.

Najważniejszym założeniem terapii egzystencjalnej jest przekonanie, że cierpienie i lęk nie są patologią, lecz nieodłączną częścią życia, którą można przekształcić w siłę napędową rozwoju.

Skutki unikania konfrontacji z egzystencją

Kiedy uciekamy przed odpowiedzialnością, wolnością lub lękiem przed przemijaniem, nasza psychika zaczyna chorować. Brak zakorzenienia w autentycznych wartościach prowadzi do specyficznych stanów emocjonalnych:

• – Próżnia egzystencjalna – objawia się chronicznym poczuciem nudy, wewnętrznej pustki i apatii, które bardzo często próbuje się ukryć pod maską pracoholizmu, pogoni za statusem materialnym lub nadmiernym konsumpcjonizmem.
• – Konformizm i neuroza – polega na całkowitej rezygnacji z własnej wolności i autonomii na rzecz ślepego spełniania oczekiwań otoczenia. Człowiek zaczyna żyć „cudzym życiem” z głębokiego lęku przed odrzuceniem i samotnością.
• – Lęk neurotyczny – mechanizm polegający na przeniesieniu głębokiego, nienazwanego lęku przed bezsensem i przemijaniem na codzienne, drobne sytuacje, co w efekcie manifestuje się w postaci fobii, natręctw czy hipochondrii.

Jak wygląda proces terapeutyczny?

Spotkanie z terapeutą w tym nurcie przypomina partnerski dialog filozoficzny. Nie ma tu gotowych technik czy testów diagnostycznych. Specjalista nie daje rad, lecz pomaga klientowi dostrzec, jak sam ogranicza swoją wolność i w jakich momentach unika odpowiedzialności. Poprzez bezpieczną relację terapeutyczną człowiek uczy się akceptować niepewność i odkrywa, co naprawdę ma dla niego znaczenie.

Dla wielu osób barierą w podjęciu takiej pracy bywa ograniczona dostępność specjalistów pracujących w tym konkretnym, głębokim podejściu. Naprzeciw tym potrzebom wychodzi nowoczesna technologia. Jeśli czujesz, że dotykają Cię kryzysy związane z poczuciem braku celu, trafnym wyborem może okazać się profesjonalna pomoc online. Komfortowa formuła online umożliwia sesje z dowolnego miejsca na świecie, a także gwarantuje pełną poufność.

Dla kogo to podejście jest najbardziej pomocne?

Terapia egzystencjalna sprawdza się doskonale u osób, które przechodzą przez poważne kryzysy życiowe: utratę bliskiej osoby, diagnozę ciężkiej choroby, zmianę etapu życia (np. kryzys wieku średniego), czy też nagłą utratę dotychczasowej roli zawodowej. Pamiętaj, poszukiwanie sensu to nie słabość – to dowód na to, że chcesz przeżyć swoje życie w sposób świadomy i autentyczny.