Kaszel zwykle jest traktowany jako jeden z symptomów przeziębienia. Tymczasem jego charakter, czas trwania czy towarzyszące objawy mogą wskazywać na różne przyczyny: od infekcji, po alergię, aż po refluks. Ważne jest zatem prawidłowe rozpoznanie rodzaju kaszlu, aby móc skutecznie z nim walczyć. Dowiedz się więcej.
Czym jest kaszel?
Kaszel jest naturalnym odruchem obronnym, którego zadaniem jest oczyszczenie dróg oddechowych z wydzieliny, drobnoustrojów czy ciał obcych [1]. Powstaje jako efekt kilku następujących po sobie czynności: głęboki wdech, zamknięcie głośni, skurcz mięśni oddechowych, otwarcie głośni, szybki wydech, relaksacja, odwrócenie ciśnienia wewnątrzklatkowego [2].
Jakie są rodzaje kaszlu u dorosłych?
Kaszel u dorosłych można podzielić ze względu na jego charakter oraz z uwagi na czas jego trwania.
Kaszel mokry i suchy
W zależności od charakteru kaszlu wyróżnia kaszel suchy i kaszel mokry. O ile kaszel suchy może mieć nie tylko podłoże infekcyjne, o tyle kaszel mokry zwykle pojawia się jako objaw zakażenia dróg oddechowych (np. przeziębienia, zapalenia zatok przynosowych) [3].
- – Kaszel suchy przebiega bez odkrztuszania wydzieliny. Może być spowodowany zakażeniem wirusowym, stanowić reakcję czynnik drażniący (np. dym papierosowy). Może też wskazywać na niektóre choroby np. niewydolność serca, choroby śródmiąższowe płuc. Bywa też „efektem” ubocznym stosowania leków obniżających ciśnienie [4].
- – Kaszel mokry (produktywny) jest skutkiem nadprodukcji śluzu, aktywnie usuwanego z dróg oddechowych. Mogą mu towarzyszyć dodatkowe objawy, np. uczucie zalegania wydzieliny w drogach oddechowych, uczucie ciała obcego w gardle, ból w klatce piersiowej. Choć przyczyn kaszlu mokrego jest wiele, najczęściej ma on związek z infekcjami układu oddechowego (zarówno wirusowymi, jak i bakteryjnymi) [5].
Różnicowanie obu typów kaszlu jest istotne w kontekście podawania odpowiednich leków. W przypadku bardzo męczącego kaszlu suchego stosuje się leki hamujące kaszel (przeciwkaszlowe). Natomiast leki wykrztuśne i rozrzedzające wydzieline są podawane przy kaszlu mokrym [6].
Rodzaje kaszlu a czas trwania kaszlu
Jak wynika z klasyfikacji przyjętej przez European Respiratory Society (ERS) i American College of Chest Physicians (ACCP), ze względu na czas trwania kaszlu wyróżnia się [1, 6]:
- – kaszel ostry – trwa krócej niż 3 tygodnie,
- – kaszel podostry – jego czas trwania to średnio 3-8 tygodni,
- – kaszel przewlekły – powyżej 8 tygodni.
Warto zatem orientować się, ile trwają takie objawy. Pomoże to lekarzowi w ustaleniu przyczyny problemu oraz dobraniu odpowiedniej metody leczenia.
Kaszel ostry – przyczyny
Kaszel ostry jest najczęściej skutkiem wirusowej infekcji górnych dróg oddechowych, np. gardła, krtani, oskrzeli [1, 6], ale może też być objawem krztuśca (wywołanego bakterią Bordetella pertussis) [6].
Uporczywy kaszel ostry może wskazywać na zapalenie płuc, pojawiać się w zaostrzeniu przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) czy napadach astmy [6].
Kaszel podostry – przyczyny
Kaszel podostry to skutek przebytej infekcji dróg oddechowych – jego przyczyną jest poinfekcyjna nadreaktywność oskrzeli [7]. Jeśli więc odruch kaszlowy pojawia się po ustąpieniu innych objawów, nie należy wprowadzać antybiotyków [8]. Trzeba po prostu przeczekać aż cały organizm się zregeneruje.
Kaszel przewlekły – przyczyny
Przyczyny przewlekłego kaszlu mogą być bardzo zróżnicowane, dlatego jednym z pierwszych zaleceń jest wykonanie zdjęcia RTG klatki piersiowej. Pomoże to w wykluczeniu np. nowotworów, gruźlicy czy zmian śródmiąższowych płuc [2].
Częstym powodem kaszlu przewlekłego jest astma oskrzelowa – choroba spowodowana nadreaktywnością drzewa oskrzelowego w przebiegu zapalenia alergicznego. W tym przypadku w diagnozie pomocna jest spirometria [2].
Kaszel przewlekły – szczególnie jeśli towarzyszy mu chrypka, zgaga, chrząkanie, świszczący oddech, odruch kaszlu po jedzeniu – może wskazywać na refluks krtaniowo-gardłowy [7].
Jak leczyć kaszel?
Trudno jest wskazać jedną metodę leczenia, ponieważ różne rodzaje kaszlu występują. Trzeba wziąć pod uwagę jego charakter, czas trwania oraz przyczynę. Nieco inne będzie postępowanie w przypadku zapalenia oskrzeli, a inne – gdy za kaszel odpowiada mukowiscydoza.
Podstawą jest leczenie przyczynowe, np. leczenie zapalenia płuc, gruźlicy. Zawsze jednak – niezależnie od przyczyny – można złagodzić kaszel preparatami dostępnymi w aptece lub zastosować domowe sposoby na kaszel. Pierwszym krokiem jest spożywanie syropów / tabletek, ale ważne jest ich dobranie adekwatnie do charakteru kaszlu. Na kaszel produktywny u stosuje się np. leki wykrztuśne. Natomiast leki przeciwkaszlowe, których substancje hamują odruch kaszlowy.
Złagodzić kaszel mogą metody niefarmakologiczne, np. unikanie czynników drażniących, inhalacje solą fizjologiczną, wypijanie dużej ilości płynów [7].
Artykuł na zlecenie marki Deflegmin
Źródła
- 1. Sałacki A, Kaszel. Medycyna po Dyplomie. 2017; Vol 26; nr 7-8 (255-256).
- 2. Fal A. Kaszel – odruch obronny a patologia. Medycyna po Dyplomie. 2020. Vol. 29; nr 7-8.
- 3. Wiercińska M. Zapalenie zatok przynosowych: przyczyny, objawy, leczenie. Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/otolaryngologia/choroby/choroby-nosa-i-zatok/179617,zapalenie-zatok-przynosowych (dostęp: 13.01.2026)
- 4. Wiercińska M. Suchy kaszel u dorosłych i dzieci – przyczyny i leczenie. Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/objawy/342540,suchy-kaszel-u-doroslych-i-dzieci-przyczyny-i-leczenie (dostęp: 13.01.2026)
- 5. Witryna: https://www.termedia.pl/poz/Sezon-na-kaszel,44481.html (dostęp: 13.01.2026)
- 6. Wiercińska M. Kaszel – rodzaje, przyczyny, leczenie. Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/objawy/70135,kaszel-rodzaje-przyczyny-leczenie (dostęp: 13.01.2026)
- 7. Krenke K, Doniec Z, Mastalerz-Migas A, et al. Recommendations for diagnostic and therapeutic management of cough in children – update. Lekarz POZ. 2022;8(3).
- 8. Witryna: https://podyplomie.pl/krztusiec/posts/301.kaszel-poinfekcyjny (dostęp: 13.01.2026)
