„Zmiany w podejściu do organizacji kształcenia specjalnego zachodzące w Polsce na przestrzeni ostatnich 30 lat mają charakter ewolucyjny, a przyjęty kierunek zmian – od modelu segregacyjnego, poprzez model integracyjny, w stronę modelu włączającego – prowadzi do upowszechniania edukacji włączającej w polskim systemie oświaty z zachowaniem możliwości wyboru przez rodzica placówki spełniającej indywidualne potrzeby i oczekiwania ucznia”[1]
Obserwowane zmiany w szkolnictwie zmierzają w kierunku przekonania, że możliwe jest zbudowanie szkoły, w której wszyscy uczniowie funkcjonujący w grupie zróżnicowanej, mają zapewnione warunki do rozwoju oraz nauczania i uczenia się. ,,Współcześnie właściwie nie zadaje się już pytania o sens edukacji włączającej, a raczej o to, jak ją wdrażać do praktyki szkolnej”[2]
Ciągłe zwiększanie liczby uczniów z orzeczeniami o potrzebie kształcenia specjalnego w szkolnictwie ogólnodostępnym wymaga uwzględniania ich zróżnicowanych potrzeb w procesie nauczania-uczenia i podejmowania działań mających na celu wyrównanie szans edukacyjnych. System edukacji w Polsce przechodzi więc konieczną modyfikację, popartą rozporządzeniami prawnymi, przykładowo: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej obliguje każdą jednostkę oświatową do zapewnienia: zajęć specjalistycznych nastawionych na rewalidację, resocjalizację i socjoterapię oraz bazy, wyposażonej w sprzęt i pomoce specjalistyczne będące odpowiedzią na potrzeby rozwojowe i psychofizyczne uczniów.[3]
Wychodząc naprzeciw tym wyzwaniom, Powiat Lubaczowski, jako Grantobiorca przystąpił do projektu Specjalistyczne Centra Wspierające Edukację Włączającą , powierzając Zespołowi Placówek im. Jana Pawła II w Lubaczowie realizację przedsięwzięcia grantowego. Decyzja ta była naturalnym wyborem – nasza placówka od lat z powodzeniem realizuje misję kształcenia i terapii dzieci oraz młodzieży z niepełnosprawnościami intelektualnymi, autyzmem i niedostosowaniem społecznym, stanowiąc ważny punkt na edukacyjnej mapie regionu. Ponadto aktywnie współpracuje z przedszkolami i szkołami, instytucjami samorządowymi oraz podmiotami użyteczności publicznej znajdującymi się na terenie powiatu. Dzięki zaangażowaniu wysoko wykwalifikowanej kadry pedagogicznej i specjalistów możliwe jest tworzenie spójnego, lokalnego systemu wsparcia w duchu inkluzji, który realnie wpływa na jakość edukacji i życia społeczności.
Spośród pracowników Zespołu Placówek im. Jana Pawła II został powołany zespół SCWEW, z Liderem Agatą Gardzielik- Misztal i ekspertami: Elżbietą Sopel, Anną Kida- Kopciuch, Agnieszką Jabłońską, Marzeną Grabowską.
Głównym celem działalności SCWEW w Lubaczowie jest podnoszenie kompetencji kadry w pracy z grupą, klasą poprzez wsparcie nauczycieli, specjalistów, dyrektorów, kadry niepedagogicznej przedszkoli i szkół ogólnodostępnych w pracy z grupą, klasą zróżnicowaną na rzecz zapewnienia optymalnych warunków rozwoju dziecka, ucznia, słuchacza uwzględniających jego indywidualne potrzeby i możliwości.
Centrum działa od 1 września 2026 r. i obecnie skończyliśmy drugi z pięciu zaplanowanych etapów. Projekt zainaugurowała konferencja poświęcona idei edukacji włączającej, która zgromadziła przedstawicieli instytucji państwowych i samorządowych. W konferencji uczestniczył Pan Tomasz Lorenc – Wicewojewoda Podkarpacki, Pan Grzegorz Patruś – Wicekurator Oświaty w Rzeszowie, Pani Iwona Paczkowska – Starszy Wizytator Kuratorium Oświaty w Rzeszowie, Pani Barbara Broź – Starosta Powiatu Lubaczowskiego, Pan Krzysztof Szpyt – Burmistrz Lubaczowa, Ksiądz Andrzej Stopyra – Dziekan Dekanatu Lubaczowskiego, Pan Zbigniew Hamielec – Dyrektor Podkarpackiego Centrum Edukacji Nauczycieli w Rzeszowie, Oddział w Przemyślu. Gościliśmy również burmistrzów i wójtów, dyrektorów i nauczycieli szkół i przedszkoli z terenu powiatu. Dyrektorów i nauczycieli miejskich szkół i przedszkoli. Dyrektorów instytucji i placówek współpracujących z Zespołem Placówek im. Jana Pawła II w Lubaczowie oraz rodziców dzieci uczęszczających do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego oraz miejskich szkół i przedszkoli. W konferencji uczestniczyli również przedstawiciele zaprzyjaźnionych Specjalnych Ośrodków Szkolno- Wychowawczych, Liderzy i eksperci SCWEW z Mrowli i Jasła oraz kadra z SOSW w Leżajsku.
Wyjątkowym akcentem konferencji była obecność Pani Agnieszki Pietryki – Kierownika projektu i głównej ekspertki merytorycznej z ramienia Ośrodka Rozwoju Edukacji, która szczegółowo omówiła założenia i cele realizowanego przedsięwzięcia. W imieniu Dyrektora ORE, Pana Andrzeja Suchenka, wręczyła listy gratulacyjne podkreślające znaczenie projektu dla całego systemu edukacji. Listy otrzymały: Pani Barbara Broź – Starosta Powiatu Lubaczowskiego oraz Pani Małgorzata Jachyra-Mazepa – Dyrektor Zespołu Placówek im. Jana Pawła II w Lubaczowie.
Patronat medialny nad wydarzeniem objęły lokalne portale: ZLubaczowa, eLubaczów, Telewizja Lubaczów oraz TVP3 Rzeszów.
Do projektu SCWEW zaprosiliśmy miejskie szkoły i przedszkola ogólnodostępne:
Szkoła Podstawowa Nr 1 im. gen. Stanisława Dąbka w Lubaczowie
Szkoła Podstawowa Nr 2 im. Obrońców Lubaczowa w Lubaczowie
Miejskie Przedszkole Nr 1 ,,Kraina Uśmiechu” w Lubaczowie
Miejskie Przedszkole Nr 2 ,,Tęczowe Przedszkole” w Lubaczowie
Miejskie Przedszkole Nr 3 ,,Wesoła Trójeczka” w Lubaczowie
Placówki do współpracy ze SCWEW oddelegowały koordynatorów- pedagogów specjalnych: Małgorzatę Szabatowską, Edytę Kołodziej, Annę Lipkę, Joanną Mazur, Annę Rozmus-Żuk.
Działania SCWEW rozpoczęliśmy od pogłębionej diagnozy. Opracowane przez kadrę SCWEW ankiety skierowaliśmy do dyrektorów, nauczycieli, pracowników niepedagogicznych, rodziców oraz uczniów szkół i przedszkoli. Na tej podstawie opracowaliśmy indywidualne plany wsparcia, odpowiadające rzeczywistym potrzebom poszczególnych placówek łącznie z zapotrzebowaniem na specjalistyczny sprzęt, technologie asystujące i pomoce dydaktyczne, które wspomagają pracę nauczycieli w grupach zróżnicowanych.
Jednym z kluczowych elementów projektu są konsultacje eksperckie i szkolenia dla dyrektorów, nauczycieli, specjalistów, kadry niepedagogicznej przedszkoli i szkół realizowane we współpracy z Poradnią Psychologiczno-Pedagogiczną w Lubaczowie oraz Podkarpackim Centrum Edukacji Nauczycieli w Rzeszowie – Oddział w Przemyślu. Szkolenia dotyczyły wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych, indywidualizacji procesu edukacyjnego, oceny funkcjonalnej uczniów oraz wczesnego rozpoznawanie czynników ryzyka niedostosowania społecznego. Duże zainteresowanie i bardzo pozytywne opinie uczestników potwierdziły trafność podjętych tematów
i związanych z nimi działań. Planujemy dalsze konsultacje i szkolenia zgodnie ze wskazanymi w diagnozie potrzebami placówek, w pierwszej kolejności będzie to: Trening Umiejętności Społecznych, a następnie “Metoda Krakowska – Symultaniczno – sekwencyjna nauka czytania”.
Równie istotne wsparcie skierowaliśmy do rodziców. Konsultacje tematyczne, m.in. dotyczące afazji u dzieci, czy skutecznego wspierania dzieci w kryzysie emocjonalnym. Dodatkowo organizujemy indywidualne spotkania rodziców z psychologiem, które dają rodzinom poczucie zrozumienia i realnej pomocy w codziennych wyzwaniach wychowawczych i edukacyjnych. Konsultacje te będą realizowane przez cały okres trwania projektu. Ważną częścią konsultacji było spotkanie z pracownikiem PCPR-u, który zapoznał rodziców z ofertą, jaką placówka dysponuje dla dzieci i uczniów posiadających orzeczenie o niepełnosprawności.
Proces wspierania potrzeb rozwojowych i edukacyjnych, doboru szkoleń, metod pracy i programów nauczania, a także wsparcia specjalistycznego dla rodziców i uczniów wiązał się ze zorganizowaniem wzorcowej Wypożyczalni sprzętu specjalistycznego, technologii asystujących i pomocy dydaktycznych. Katalog takich pomocy dla naszej wypożyczalni opracowaliśmy na podstawie wykazów zawartych w diagnozie pogłębionej. Zasoby wypożyczalni są użytkowane na zasadzie wypożyczenia w zależności od bieżących potrzeb pojawiających się w poszczególnych placówkach i stanowią duże ułatwienie w prowadzeniu zajęć, w grupach zróżnicowanych.
Edukacja to nie tylko przekazywanie wiedzy, to przede wszystkim budowanie wspólnoty. Specjalistyczne Centrum Edukacji Włączającej w Lubaczowie realizuje kampanię społeczną, która odczarowuje model kształcenia włączającego i stawia na otwartość, empatię oraz bliskość.
Nasza Kampania Społeczna to nie tylko hasła, to konkretne działania angażujące lokalne środowisko:
Sercem kampanii jest teledysk do utworu „ Różni ale razem”, w którym wystąpili wychowankowie Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego i Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego oraz uczniowie Szkoły Podstawowej Nr 1 im. gen. Stanisława Dąbka i Szkoły Podstawowej Nr 2 im. Obrońców Lubaczowa. Autorami słów piosenki są pedagodzy Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Zespole Placówek im Jana Pawła II, muzykę skomponował nauczyciel Szkoły Podstawowej Nr 1.
Konkurs artystyczny „Gdy siły złączymy, pod niebo wzlecimy” Młodzi artyści z miejskich przedszkoli i szkół poprzez swoją kreatywność pokazali, jak rozumieją otwartość i współpracę. Wytwory plastyczne, utwory literackie i krótkie filmiki zostały udostępnione na naszym Facebooku, dodatkowo wydrukowaliśmy dla uczestników konkursu biuletyn zawierający wszystkie prace konkursowe. Konkurs artystyczny to jeden z projektów, który bardzo dużo powiedział nam o dziecięcej wrażliwości i otwartości na potrzeby innych oraz podkreślił prawdę, że działając razem, możemy osiągnąć znacznie więcej.
Spoty reklamowe promujące korzyści płynące z inkluzji, zebraliśmy materiały do nagrania wyjątkowych filmów pokazujących realne korzyści: naukę tolerancji, budowanie trwałych relacji rówieśniczych oraz przygotowanie młodych ludzi do życia w różnorodnym społeczeństwie. Zawierające opinie uczniów, dzieci ,dyrektorów szkół, przedstawicieli instytucji, samorządu, powiatu i miasta Lubaczów.
Audiobook: Bajka psycho-edukacyjna „Różne skrzydła, jedno niebo” To wzruszająca i mądra opowieść, która pomaga najmłodszym zrozumieć, że każdy z nas jest inny, ale każdy ma prawo do tych samych marzeń i przestrzeni. Audiobook stanie się doskonałym narzędziem pracy dla nauczycieli, pedagogów i rodziców. Zostanie również wykorzystany do przeprowadzenia zajęć modelowych w przedszkolach.
W realizację kampanii zaangażowane były wszystkie placówki objęte wsparciem SCWEW oraz środowisko lokalne. Razem tworzymy przestrzeń przyjazną każdemu dziecku. Chcemy, aby szkoła była miejscem, gdzie „różne skrzydła” mogą bezpiecznie latać pod tym samym, wspólnym niebem.
Mamy bardzo dobre i długie doświadczenie w prowadzeniu współpracy z kluczowymi instytucjami w Lubaczowie, w tym: z Poradnią Psychologiczno-Pedagogiczną, Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie, Miejską Biblioteką Publiczną im. Władysława Broniewskiego, Filią Biblioteki Pedagogicznej, Muzeum Kresów , Miejskim Domem Kultury oraz Warsztatem Terapii Zajęciowej w Oleszycach i Podkarpackim Centrum Edukacji Nauczycieli Oddział w Przemyślu. Wszystkie te instytucje zaprosiliśmy do współpracy w ramach realizacji zadań SCWEW i jesteśmy bardzo zadowoleni
z wsparcia jakie otrzymujemy.
Nasze działania są możliwe dzięki realizacji Projektu Grantowego pn. „Budowa skoordynowanego systemu pomocy specjalistycznej opartego na Specjalistycznych Centrach Wspierających Edukację Włączającą”, współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego FERS 2021–2027, Działanie 01.06 – Edukacja włączająca, oraz ze środków budżetu państwa.
Projekt będzie trwał do końca listopada 2026r., w planie mamy dalsze konsultacje eksperckie i szkolenia dla dyrektorów, nauczycieli, specjalistów, kadry niepedagogicznej przedszkoli i szkół ogólnodostępnych, instruktaż użytkowania sprzętu zakupionego do wypożyczalni, lekcje modelowe i superwizje we wszystkich placówkach objętych wsparciem. Ważnym elementem projektu, jest Sieć Współpracy i Samokształcenia dla kadry szkół i przedszkoli ogólnodostępnych, która zachowa trwałość realizowanych działań.
Edukacja włączająca to podejście, które buduje szkołę otwartą, przyjazną i dostępną dla każdego ucznia – niezależnie od jego możliwości, potrzeb czy trudności. Inkluzja nie oznacza jedynie obecności w tej samej klasie, ale realne wsparcie, zrozumienie i tworzenie warunków, w których każde dziecko może rozwijać swój potencjał. To edukacja oparta na empatii, współpracy i przekonaniu, że różnorodność jest wartością. Działalność Specjalistycznego Centrum Wspierania Edukacji Włączającej w Lubaczowie jest przykładem dobrej praktyki w tym obszarze. Dzięki wsparciu nauczycieli, specjalistów i rodziców, a także poprzez szkolenia, konsultacje i udostępnianie specjalistycznych pomocy dydaktycznych pokazuje, że dobrze zorganizowana współpraca i profesjonalne wsparcie mogą realnie podnosić jakość kształcenia oraz budować środowisko szkolne, w którym każdy uczeń czuje się ważny i akceptowany. Współpraca, profesjonalizm i uważność na potrzeby uczniów oraz ich rodzin przynoszą wymierne efekty. To inwestycja nie tylko w jakość kształcenia, ale także w rozwój lokalnej społeczności i budowanie szkoły otwartej, w której każdy ma swoje miejsce.
Zapraszamy do śledzenia naszych działań https://www.facebook.com/scwewlubaczow i aktywnego włączania się w budowanie świata bez barier!
[1] 1Model Funkcjonowania Specjalistycznych Centrów Wspierających Edukację Włączającą (SCWEW), Warszawa 2021, s.22
[2] Tamże, s24
[3] § 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. z 2017 poz. 1578 z późn. zm.),
